شهرهای خودرو‌محور محکوم به شکست هستند

رضا براتی، با اشاره به معضل چنددهه‌آلودگی هوا و ترافیک در کلان‌شهرهای ایران، تأکید کرد: تا زمانی که “انسان” به عنوان محور توسعه از سوی مدیران شهری و شهروندان جدی گرفته نشود، سرمایه‌گذاری صرف در زیرساخت‌های فنی و مهندسی بدون پشتوانه فرهنگی، نتیجه‌ای جز اتلاف منابع ملی در پی نخواهد داشت.

این فعال رسانه‌ای و مدیر مسئول نشریه سپندارمذگان، در تحلیل ریشه‌های بحران آلودگی هوا و ترافیک، این معضل را نتیجه “شکست در حکمرانی فرهنگی و برنامه‌ریزی غیرسیستمی” دانست.

وی با استناد به پژوهش‌های معتبر حوزه حمل و نقل که بالغ بر ۳۰ درصد از انرژی مصرفی جهان را به این بخش اختصاص می‌دهد، خاطرنشان کرد: تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد که تغییر رفتار شهروندان و اصلاح الگوهای سفر درون‌شهری، صرفاً با نصب دوربین و اجرای طرح‌های ترافیکی مقطعی محقق نمی‌شود، بلکه مستلزم برنامه‌های آموزشی مستمر و اطلاع‌رسانی شفاف برای ارتقاء “سواد ترافیکی” جامعه است .

براتی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با انتقاد از تداوم رویکرد “خودرو‌محور” در مدیریت شهری، تصریح کرد: امروز دنیا به سمت “شهر انسان‌محور” حرکت می‌کند؛ شهری که در آن توسعه حمل و نقل عمومی، دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی به عنوان سه رکن اصلی برنامه‌ریزی شهری در نظر گرفته می‌شود.

وی با طرح این پرسش که چرا با وجود صرف هزینه‌های هنگفت برای ساخت زیرساخت‌ها، هنوز شاهد بی‌نظمی و آلودگی هستیم، گفت: پاسخ در “قطعه گمشده پازل” یعنی فرهنگ نهفته است. قوانین و مهندسی ترافیک بدون همراهی فرهنگی، مانند خودرویی بدون فرمان عمل می‌کند .

مدیر مسئول مجله سپندارمذگان با اشاره به تأثیرات عمیق باورهای فرهنگی بر انتخاب شیوه سفر، به تحقیقات انجام شده در این حوزه استناد کرد و افزود: نشان می‌دهد با استفاده از روش‌های آموزشی مناسب و بهره‌گیری از ابزارهای نوین رسانه‌ای، می‌توان تا حد زیادی در کاهش آلاینده‌های هوا به ویژه در کلان‌شهری همچون تهران بهره جست .

وی افزود: باید پذیرفت که اصلاح رفتار ترافیکی، یک پروژه کوتاه‌مدت نیست، بلکه یک فرآیند تدریجی و نیازمند “بسترسازی فرهنگی” از سطوح پایه‌ای جامعه، یعنی خانواده و مدارس است، ضمن اینکه در این میان، نقش رسانه‌های مکتوب و دیجیتال به عنوان بازوی مطالبه‌گر و آموزش‌دهنده، غیرقابل انکار است .

براتی با تأکید بر لزوم تبدیل شدن “اصلاح رفتارهای ترافیکی” به یک مطالبه عمومی، خاطرنشان کرد: تا زمانی که استفاده از خودروی شخصی در کوتاه‌ترین مسیرها یک “هنجار” تلقی شود و شهروندان استفاده از حمل و نقل عمومی یا دوچرخه را نشانه “نقص پرستیژ اجتماعی” بدانند، هیچ طرح و قانونی به تنهایی قادر به نجات هوای شهرهای ما نخواهد بود.

وی راه‌حل نهایی را در ایجاد یک “جنبش اجتماعی” مبتنی بر آگاهی و مسئولیت‌پذیری جمعی دانست که در آن هر شهروند خود را در قبال کیفیت هوایی که تنفس می‌کند، مسئول بداند .