بازارچه‌های شهری؛ راهبردی نوین برای توانمندسازی گروه‌های هدف و تسریع چرخه اقتصاد محلی

رضا براتی، پژوهشگر حوزه DBA در گفتگو با پایگاه خبری کلمه نیوز در استان مرکزی، بر ضرورت بازتعریف نقش اقتصادی شهرداری‌ها تاکید کرد و گفت: ایجاد بازارچه‌های هدفمند (اعم از کوتاه‌مدت و بلندمدت) به عنوان راهکاری علمی برای حمایت از اقشار مولد جامعه، از جمله هنرمندان، تولیدکنندگان صنایع دستی، زنان سرپرست خانوار و افراد دارای معلولیت، می باشند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های بومی استان‌ها در توسعه اقتصادی، اظهار داشت: شهرداری‌ها به عنوان نهادهای اجتماعی و اقتصادی می‌توانند با ایجاد بازارچه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت، بستر شکل‌گیری یک زیست‌بوم کارآفرینی شهری را فراهم آورند که این فضاها نه تنها به عنوان مراکز خرید مدرن عمل می‌کنند، بلکه با کاهش هزینه‌های سربار و حذف واسطه‌های غیرضروری برای تولیدکنندگان خرد، امکان رقابت‌پذیری اقتصادی را برای گروه‌های هدف مانند زنان سرپرست خانوار و معلولان فراهم کرده و آنان را از وابستگی به حمایت‌های مستقیم معاف می‌کند.

این پژوهشگر حوزه Dba با تأکید بر ظرفیت‌های مغفول‌مانده جامعه هدف معلولان اظهار داشت: افراد دارای معلولیت نه به عنوان یک قشر آسیب‌پذیر صرف، بلکه به مثابه سرمایه‌های اجتماعی خلاق و مولد باید در فرآیندهای توسعه شهری دیده شوند، بسیاری از این عزیزان با وجود محدودیت‌های جسمانی، از استعدادهای هنری و توانمندی‌های تولیدی قابل توجهی برخوردارند که تاکنون در حاشیه اقتصاد شهری باقی مانده است، لذا ایجاد بازارچه‌های مناسب‌سازی شده با رویکرد دسترس‌پذیری معماری و طراحی فراگیر، می‌تواند زمینه بروز این استعدادها را فراهم کرده و معلولان را از انزوای اقتصادی خارج کرده و به شهروندانی فعال و تولیدکننده تبدیل نماید.

براتی در بخش دیگری از این گفتگو با اشاره به جایگاه ویژه زنان سرپرست خانوار در معادلات اقتصادی شهرها تصریح کرد: این قشر از جامعه علیرغم مسئولیت‌های مضاعف خانوادگی و معیشتی، به عنوان پیشرانان خاموش اقتصاد مقاومتی در سطح محلات شهری عمل می‌کنند. بسیاری از این زنان با تکیه بر مهارت‌های خانگی مانند صنایع دستی، پخت محصولات بومی و تولیدات هنری، توانایی بالایی در ایجاد ارزش افزوده دارند. آنچه این قشر نیازمند آن است، صرفاً کمک‌های معیشتی مقطعی نیست، بلکه ایجاد یک اکوسیستم حمایتی شامل تسهیلات خرد، بازار فروش پایدار و مشاوره‌های کسب‌وکار است تا بتوانند به جایگاه واقعی خود در چرخه تولید و توزیع شهری دست یابند.

مدیر مسئول مجله سپندارمذگان در ادامه با اشاره به نقش هنرمندان در پویایی فرهنگی و اقتصادی شهرها خاطرنشان کرد: هنرمندان محلی و تولیدکنندگان صنایع دستی، حلقه‌های اصلی زنجیره اقتصاد خلاق شهری محسوب می‌شوند که متأسفانه به دلیل نبود بازارهای هدفمند و واسطه‌های مزاحم، سهم ناچیزی از گردش مالی شهرها به آنان تعلق می‌گیرد. راه‌اندازی بازارچه‌های تخصصی هنر و صنایع دستی با رویکرد برندسازی شهری، می‌تواند ضمن حفظ و احیای هنرهای بومی در حال فراموشی، این قشر مولد را به عنوان سفیران فرهنگی شهر به گردشگران و مهمانان شهری معرفی کند و از این طریق هم به معیشت هنرمندان رونق بخشد و هم به هویت فرهنگی شهر عمق و غنای بیشتری ببخشد.

این نویسنده و پژوهشگر در ادامه تحلیل خود، به کارکردهای فراتر از اقتصاد این بازارچه‌ها اشاره کرد و گفت: راه‌اندازی مراکز خرید متنوع با محوریت صنایع دستی و تولیدات هنرمندان محلی، یک راهبرد جامعه‌شناختی برای افزایش تعاملات اجتماعی و ارتقای سرمایه فرهنگی شهروندان است. از منظر پارادایم توسعه پایدار، این اقدام نوعی سرمایه‌گذاری روی هویت شهری محسوب می‌شود که منجر به افزایش مطلوبیت اجتماعی و رونق گردشگری خرید خواهد شد.

رضا براتی در بخش دیگری از گفتگوی خود با کلمه نیوز، به تحلیل اثرات کلان این طرح پرداخت و خاطرنشان کرد: استقرار این بازارچه‌ها با مدل‌های کسب‌وکارِ “کسب‌وکار با مصرف‌کننده” و “مصرف‌کننده با مصرف‌کننده” در بستر شهری، به طور مستقیم بر افزایش نقدینگی محلی و سرعت بخشیدن به گردش مالی تاثیر می‌گذارد. وی افزود: با مدیریت صحیح این فضاها، شهرداری‌ها می‌توانند ضمن ایفای نقش مسئولیت اجتماعی خود، به یک بازتوزیع عادلانه درآمد در سطح شهر دست یابند و از رکود اقتصادی در میان اقشار آسیب‌پذیر جلوگیری کنند.

مدیر مسئول مجله سپندارمذگان، با اشاره به نقش کلیدی رسانه‌ها در نهادینه‌سازی این رویکرد اقتصادی، تصریح کرد: برای موفقیت این طرح‌ها، صرفاً ایجاد زیرساخت فیزیکی کافی نیست؛ بلکه نیازمند یک گفتمان‌سازی رسانه‌ای برای ارتقای سواد اقتصادی شهروندان و ترویج فرهنگ مصرف محصولات بومی و صنایع دستی هستیم. وی افزود: مجله سپندارمذگان آمادگی دارد تا در راستای ایفای مسئولیت اجتماعی خود، با معرفی ظرفیت‌های این بازارچه‌ها و انعکاس مطالبات تولیدکنندگان، به عنوان پل ارتباطی میان بدنه اجرایی شهرداری و جامعه هدف عمل کند و از این طریق به افزایش ضریب نفوذ فرهنگی این بازارچه‌ها در سبد مصرف خانوار کمک نماید.

وی در ادامه این گفتگو، با اشاره به ابعاد تخصصی‌تر طرح، خاطرنشان کرد: راه‌اندازی این بازارچه‌ها در چارچوب پارادایم توسعه خوشه‌های کسب‌وکار قابل تحلیل است. تجمیع تولیدکنندگان صنایع دستی، هنرمندان و زنان سرپرست خانوار در یک فضای مشخص، نه تنها به کاهش هزینه‌های سربار و بهینه‌سازی لجستیک شهری کمک می‌کند، بلکه زمینه‌ساز شکل‌گیری زنجیره تأمین محلی خواهد شد. وی افزود: از منظر تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید، این طرح با تکیه بر نقاط قوت داخلی مانند نیروی کار مستعد و مواد اولیه بومی، فرصت‌های ارزشمندی برای نفوذ در بازارهای هدف ایجاد می‌کند و با توانمندسازی اقتصاد خرد خانوارها، به افزایش بهره‌وری کلان‌شهرها منجر می‌شود.

این کارشناس ارشد مدیریت با تأکید بر اهمیت ارزیابی کمی طرح‌های شهری، تصریح کرد: شهرداری‌ها با پیاده‌سازی این مدل کسب‌وکار می‌توانند شاخص‌های کلیدی عملکرد حوزه اقتصاد شهری را بهبود بخشند. عواملی نظیر نرخ جذب مشتری، گردش موجودی و نرخ بازگشت سرمایه در این بازارچه‌ها، معیارهایی قابل سنجش برای موفقیت طرح محسوب می‌شوند. براتی با اشاره به اهمیت توسعه پایدار شهری، اضافه کرد: این بازارچه‌ها با رویکرد مسئولیت اجتماعی می‌توانند به عنوان الگویی برای سرمایه‌گذاری خطرپذیر در سطح خرد عمل کرده و با توانمندسازی اقشار آسیب‌پذیر، هم‌افزایی مطلوبی میان اهداف اقتصادی و اجتماعی مدیریت شهری ایجاد کنند.

این مدرس کارآفرینی در بخش پایانی گفتگو با کلمه نیوز، بر ضرورت نگاه ویژه به این سه قشر مهم در سیاست‌های اشتغالزایی شهری تأکید کرد و گفت: معلولان، هنرمندان و زنان سرپرست خانوار سه ضلع مثلثی هستند که هر یک به نحوی از چرخه اصلی اقتصاد شهری جا مانده‌اند. معلولان به دلیل محدودیت‌های دسترسی، هنرمندان به دلیل نبود بازارهای تخصصی و زنان سرپرست خانوار به دلیل چندپارگی مسئولیت‌های زندگی، آنچه این اقشار را به بخش مهمی از شهر تبدیل می‌کند، نه نیاز آنها، بلکه ظرفیت عظیم آنها برای تولید، خلق ارزش و هویت‌بخشی به فضای شهری است.